حصار مارپیج

بخش 3

5- حصار مارپیچ

در نظر مسافریکه برای نخستین بار به شهری داخل میشود همه چیز در هاله ی از رمز و راز قرار دارد .او میخواهد و تلاش به خرج میدهد تا پرده اسرار چیز هایی را که میبیند از هم بدرد و به درون این راز رخنه نمایید.

چنین است حال آن تازه وارد که به شهر کابل برای بار نخست قدم میگذارد . شاید در دید او پیش از بلند منز ل ها و آسمان خراش های رنگارنگ ،خیابان های هموار و قیر ریزی شده ، سیل موتر ها و موج انسانی ، دیوار مارپیچ که از جنوب پل ارتل قامت کوه شیر دروازه را تا بلند ترین نقطه آن دویده است ، ماندگار تر باشد . او از خود خواهد پرسید که چنین دیواری چی وقت و برای چه در بالای این سخره سنک های کوه ساخته شده است ؟

راز ساخت این دیوار کهن سال را که دو هزار پنجصد سال پیش از امروز هستی یافته است و اکنون از آن نشانه های از گزند باد و باران و گذشت زمان به شکلی ابتر باقی مانده است را ، صفحات تاریخ بر ملا میسازد .به روایت تاریخ بنا بر اهمیت تجارتی و نظامی شهر کابل در دوره کیداریان حصار بزرگی به کوه اسمایی و شیر دروازه کشیده شد . این دیوار یک متر و بیست سانتی عرض و یازده مهره ارتفاع داشت. در هر حصه آن محل ترصد و تیر کش ها ، تعبیه شده بود . دیوار از مقابل پل ارتل کنونی آغاز و سینه کش به سوی ارتفاعات کوه شیر دروازه تا قله آن خزیده بود. وبا عبور از جنوب آن به قله دومی وسپس به سوی شرق در نشیب کوه به استقامت عاشقان و عارفان و تا بالاحصار امتداد یافته بود . در واقع دیوار آغوش پر مهر و عطوفتی بود که شهر و مردمانش رابرای حراست از گزند بیگانگان در آغوش خویش کشیده بود بازوی دگر این دیواربه امتداد کوه آسمایی و زمین های هموار ده افغانان ، باغ ارگ شاهی ، مراد خانی و بارانه کشیده شده بود . در کنار این دیوار ستبر، استحکامات به شکل برج برای دیده بانی در فاصله های معیین ساخته شده بود . اکنون یکی از آن برج ها در فاصله 500 متری جنوب پل ارتل دیده میشود . برج دومی قریب تپه توپ و سومی بالای قله کوه که به تخت زنبورک شاه هم شهرت دارد ، آباد شده است . به همین ترتیب به فاصله های معیین برج های مستحکم بنا یافته که یکی آن به کاسه برج معروف است . این دیوار بلند و دیرین سال ، شاهد رخداد های بسیاری از هجوم کشور کشایان شرق و غرب بوده و توانسته است مردانه در برابر آن استاده گی نماید ..

اما هر قدر هم دیوار مستحکم اطراف شهر کابل چون دژ فولادین در برابر هجوم بلایا یی انسانی قامت خم نکرده باشد ، باز هم نمیتواند در برابر بلا های طبیعی که تزلزل در بنیادهستی می اندازد ایستاده گی نماید. چنین است که باد و باران ، سردی و گرمی طبیعت که به سان ناموس طبیعی بر هر پدیده ای اثر گذار است ، قامت این بنای دیرین سال را دچار اسیب های فراوان نمود از اثر عوامل جوی ، باران های متواتر ، برف های سنگین ، باد ها ، سردی های استخوان سوز و گرمی های طافت فرسا ، عناصر تشکیل دهنده دیوار ها درز برداشتند و اینجا آنجا تکه های از بدنه آن جدا شده در پای دیوار ها سر بر زمین گذاشتند .

این ریخت پاش ها به حدی افزایش یافت که بار بار زمامداران وقت ، اقدام به ترمیم و بازسازی آن نمودند . اولین ترمیم دیوار ها در عهدی برهمن شاهیان که شعبه دگر از کابل شاهیان است صورت گرفت اخرین باریکه اقدام به بازسازی این دیوار ها شد در سال 1133 ش درعهد و نایب السلطنه گی شهزاده تیموربود. شهزاده تیمور که عشق علاقه به خصوصی به شهر و اطراف کابل داشت توسط وزیر خود خانجان خان درانی به ترمیم قلعه بالاحصار کابل و دیوار های آن پرداخت . پیش از آن احمد شاه درانی نیز موقع عبور از کابل به طرف هندوستان به ترمیم دیوار ها حکم داد . از تصویری که سروینست آیری در کتاب" قیام کابل "به چاپ رسانده معلوم میشود که دیوار های بالای کوه شیر دروازه تا سال های 1850 استوار و پا برجا بوده است .

اما دیواریکه در برابر هجوم تیر ها و نیزه ها و شمشیر ها و توپ های مهاجمین خم به ابرو نمی آورد نتوانست از پس بیل و کلنگ هم شهریانش براید و آهسته آهسته تن به قضا داد تا هموطنانش توته توته از بدنه آن را جدا نماید و در این سو و آنسویش خانه ها و نشیمن گاه های بی ریخت خویش را اعمار نمایند . دیوار ها به پستی کشانیده شدند تا خانه های بی ریخت و ناموزون بلندی گردند . چنین است رسم سرای کهن ....

ا.پژوهش

ادامه دارد