کابل از دهکده کوچک تا شهر بزرگ

کابل از دهکده کوچک تا شهر بزرگ

بخش اول

دهکده یی که در نشیبی آفتاب رخ کوه آسمایی و بین ده افغانان فعلی و دریای کابل موقعیت داشت ، این اقبال را یافت که پس از گذشت دو هزار پنجصد سال به بزرگترین شهر در افغانستان مبدل گردد. این دهکده، کابل نامیده میشد و باشندگان آن در در ون خانه های که از گل بنا یافته بود ،سر پنا گرفته بودند . زمین های شاداب و حاصلخیز اطراف دهکده ،به ساده گی غذای باشنده گان آن روستا راکه به پنج صد تن تخمین زده شده است ، تامین مینمود.

موقعیت دهکده که حلقه وصل راه های کاروان رو تجارتی دنیای متمدن آن روز بود ، به آن اهمیت ویژه یی تجارتی و موقعیت خاص نظامی داده بود . این جایگاه در نام کابل مضمر است .به باور مورخان نام کابل تحریف شده یک کلمه سندی است به معنی تجارتگاه یا، جای و محل تجارت . شاید سبب تسمیه کابل به این نام از جهتی بوده که اکثر کاروان های سندی ،مال التجاره خود را در بازار های این محل عرضه می کردند .

همین موقعیت سبب شد تا پس از گذشت سده های پیهم، در سنه 90 قبل از میلاد، در دوره حکومت کابل شاهان بالا حصار و در عهد کیداریان یا یفتل شاهان ، دیوار های بلند و طویل اطراف آن بالای کوه شیر دروازه و آسه مایی ،قد بر افرازند واز آن پس ارتباط کابل با نواحی بیرون از دیوار ها،تنها از طریق دروازه صورت بگیرد .(1)

باگذشت روزگار ان ، این دیوار رو به ویرانی نهاد وبار دیگر در عهد برهمن شاهیان که شعبه دیگری از کابل شاهان بودند، به ترمیم ریخت و پاش این دیوار ها پرداخته شد (.2)

کابل که دیگر دهکده زراعتی نبود ، در نتیجه افزایش نفوس ، رفت و آمد تاجران و تعبیه محافظان خویش ، با جمعیت تخمینی پنجا هزار حیثیت یک شهر نظامی و استراتیژیکی و مرکز حکومت کابل شاهیان را بخود گرفت . از آن هنگام به بعد است که کابل در تداوم سده ها و قرن ها ،اعتبار تجارتی و اهمیت نظامی خویش را نه تنها از دست نداد بلکه ،ارزش تجارتی ،نظامی و سیاسی بیشتر پیدا کرد و بصورت تدریجی بسوی جنوب و شرق آن دهکده، بال و پر کشود و ودرازا وپهنا پیدا کرد (3)

ریزشگاه آبها

ساحه شهر بزرگ کنونی کابل درآغاز،تالاب بزرگی بود که کو های کنونی اطراف شهر آن را در آغوش کشیده بود .برای فهم این موضوع باید بسیار به عقب باز گردیم.به ان زمانی که کابل به مثابه ته کا سه یی ریزشگاه ابهای بلندی های نقاط مجاور خویش بود .اگر از بالای یکی از ان بلندی های مشرف بر کابل ببینیم چمن خواجه رواش در شمال،چمن بینی نیزار در غرب و چمن قلعه حشمت خان در جنوب شرق این حقیقت را به خوبی نشان میدهد که قسمتی از ابها که ازدامنه کوهای ماحول فرود امده ومییاید ،مجرا نداشته دراین (کاسه )ها جمع میشدند.

بعدها دریای کابل یکی از مجراهای این کاسه ها گردیدوواضح است که در ادوار قدیم رود خانه ها مسیر طبیعی رفت وامد مهاجران بود ودهکده ها وشهرها در کنار رودخانه ها پا به عرصه هستی میگذاشتند وهمین ابها ودریای کابل توانست شهر کابل را به وجود اورد. (4)ص190 افغانستان در پرتو تاریخ.

کابل در کسوت شهر

در پاسخ این پرسش که چگونه آن دهکده کوچک بیک شهر پر جمعیت مبدل شد وتوسعه یافت؟پژوهشگران به این عوامل اشاره کرده اند : دریای کابل که در آن زمان رود خروشان وحیات بخش برای ماحولش بود ، یکی از عوامل عمده توسعه و انکشاف شهر کابل به حساب می آید . در حالیکه کوه های آسه مایی ، شیر دروازه و کوه های قوروغ به عنوان عوامل مهم در اقلیم کابل به آن آب و هوایی گوارا بخشیده است .

اقلیم شناسان وزش باد ها و جبهه سرد سایبریا را که از شمال به کابل رو می آورد ، موجب ریزش برف در زمستان میدانند و هجوم جریانات مرطوب از سوی بحیره کسپین و خلیج فارس را موجب بارنده گی های فصل بهار و باران های موقتی تابستانی بحساب می آورند . کمی رطوبت نسبی در تابستان باعث تبخیر آب ها میگردد. این تبخیر 3 مرتبه بیشتر از مقدار بارنده گی سالانه میباشد که به کابل تابستان گرم و خشک و زمستان سرد و بارانی داده است .(3 )(احسان پژوهش)

ادامه دارد