غذا

بخش نهم

غذا :

تغذیه مهم ترین نیاز زیستی انسان و سنگ بنای همه فعالیت های اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی وفرهنگی اوست . نقش غذا در تامین سلامت انسان بسیار ارزشمند است . انسانها معمولا از نظر تغذیه به محیط پیرامونی خویش وابسته است و از آنچه در دست رس قرار دارد یا تولید می کند، تغذیه می نماید .

در جغتو عمده ترین منبع تغذیه تولیدات زراعتی و حیوانی است دربین بیات هاتغذیه ازگوناگونی فراوانی برخورداراست.. از سبزیجات ، حبوبات ، لبنیات ، میوه جات گرفته تا محصولات گوشتی غذا ی خود را به دست می آورند . گندم و نان کندم مهم ترین بخش غذایی را تشکیل می دهد که به اشکال مختلف تهیه و استفاده میگردد . نان خشک، حلوا، آش ، پامبرگ، کلچه ، خجور ، بولانی (پیرکی) و غیره غذا های است که از ارد گندم به دست می آید . لبنیات نیز منبع خوبی بسیاری از غذا ها است مانند : ماست ، دوغ، قروت ، چکه ، مسکه، شیر ،فیله و امثال آن . غذا های ترکیبی مانند : بولانی که از سبزی جات و خمیر گندم ساخته میشود ، قروتی ، شیر روغن ، شوله ، پلو ، کچری قروت، ، آشک ، ارشته، شوربا ،کچالو ، لوبیا ، دال ، دل جگر ، کله پاچه ، یخنی ، دلده ، کوچه ، و مانند ان .

مردم کمتر گوشت و بیشتر لبنیات می خورند ماست، دوغ ، قروت ، مرغ، تخم مرغ نیز در برنامه غذایی مردم جای دارد در تیرماه هر سال لاندی میکنند و در طول زمستان که نسبت برف باری راه ها بسته میشود از آن استفاده می نمایند . بیات های غزنی از گذشته ها ، غذای بنام ارشته را تیار نموده و میپختند که بسیار لذیذ وبا مزه است ومانند پلو پخته و دم داده میشودو به جای پلو به کار می رود. بالای آن بعضا بوره نیز پاش میدهند که خوشمزه تر میگردد. در سابق که دسترسی به برنج باریک کمتر میسر بود ظاهراآرشته راابداع وجانشین آن ساختند.

باری موقعی که امیر حبیب الله خان به غزنی آمد،همراه با نزدیک بیک هزار تن عمله وهمراهانش مهمان مسجدی خان یکی از بزرگان قوم بیات در قریه تورمی خواجه میری گردید.ودربین غذاهای متنوع آرشته هم قرارداشت.امیر انقدر آن را لذیذ یافت که به خواهشش ، والی غزنی در سال 1331 هق برای امیر حبیب الله خان یک صندق از همین ارشته را همراه با قدید و لاندی به کابل فرستاد .6ا

غذاهای خمیری را بیات ها وسایر ترک تباران ابداع ومروج ساختند مانند آشک،منتو سمبوسه،اوگره،آش وامثال.آن این غذا ها در میان بیات ها علاقمندان فراوان دارد وبیشتر مصرف میگردد.

نوشیدنی مورد علاقه بیات ها چای سبز وسیا است همچنان در تابستان بیشتر دوغ مینوشند .

هر خانواده دارای یک تنور است که یا در دهلیز خانه ویاهم دربیرون از خانه ساخته شده است.تابستان در تنور بیرونی وزمستان در تنور داخلی نان می پزند نان را به شکل مدور وبسیار نازک به نام "چپاتی"ویک نوع نان نسبتا دبل بنام"لوکچی"برای سالمندان می پزند.در موارد خاص چون ایام عید ویابرای مهمانان "فطیر" ویا "تیکی"نیز میپزند. فطیر نان ضخیم مدور است که کلفتی ان دو انچ ویا بیشتر وقطر ان به 50تا 60 سانتی میرسد ودومی نیز با همین ضخامت اما به اندازه کوچکتر . خمیر ان را بامخلوطی ازشیر وروغن اماده میسازند .به روی این دو ،نقش های زیبا با قاشق ،کارد ویا انگشتانه بوجود می یاورند وپس از پخته شدن وکشیدن از تنور ،برویش مسکه میمالند.(احسان پژوهش)

ادامه دارد

ازدواج...