اکادمی علوم افغانستان نهاد علمی است یاقومی ؟

اکادمی و علوم و افغانستان و به مثابه عالی ترین سازمان علمی و – اکادمیک درکشور ، درپهلوی سایرفعالیت های خویش اقدام به چاپ دوردوم آریانا دایرۀ المعا رف نموده است .نخستین جلد آن شامل حرف ( آ و ا) دربرگیرنده یی یک 1043آرتیکل در1003صفحه است که به قطع بزرگ با تیراژ یکهزار جلد درمطبعه نبراسکا به چاپ رسیده است .

چاپ این اثر درمحدوده امکانات فعلی ، شایسته تقدیر ودرخورتحسین است اما نمیتوان ازکاستی ها وکمی های چاپ فعلی که درکار تهیه وتدوین آن بیش از یک صدتن دانشمند شرکت داشته است ، نگفته گذشت. نگارنده شتاب زده یک بار از آغازتاانجام کتاب را ازنظرگزرانده صرف به یکی دو مورد، اشاره می نماید .

یکی ازاین کاستی ها ، افغانستان شمول نبودن این اثر است . این کاستی ازآنر و بیشتر جلب توجه می نماید که باورنگارنده با اکادمی علوم که یک سازمان علمی ملی است ومتعلق به همه ملت افغانستان رابطه پیدا مینماید.دوراز توقع است که کارعلمی تحقیقی چنین نهاد وی ذوقی ، سلیقه یی وبدتر ازآن قومی باشد .

خواننده نمیتواند خرده بگیرد که چرا برخی قبیله ها ی چون اچکزی ( ص 232) ویا اتمان خیل (ص 276 )ویا اسحا ق زی( ص458) ویا اسماعیل خیل( ص491) که همه قبیله های کوچک مربوط به قوم بزرگ پشتون است ویا برای معرفی برخی از شخصیت های مربوط به این قبایل چون عبدالصمد خان اچکزی ، ایوب خان اچکزی ، عبدالله خان اچکزی وهمانند که آن معلوم نیست شعاع وجودی شان تا کدام ساحه را روشن میساخت، صفحات متعدد سیاگردیده است . اما میتواند این پرسش را دربرابراکادمی علوم قرارد هد که چرا به اقوام وقبایل دیگرمانند افشار ، اورمری ویا ایماق- که ازنژاد مغل است ونیم میلیون جمعیت دارد - حتا یک سطر هم سیا نگردیده است ؟

نمیدانم درتاریخ دو-سه صدسال اخیرافغانستان کی ها تاثیرگزاربوده اند ونام شان باحوادث ورویدادهای تاریخی کشورما گره خورده است. آن کسانیکه دراین مجلد آریانا دایرة المعارف به معرفی گرفته شده اند ویا کسانی چون الله ویردی ( بیردی ) خان حیرت ، اصلان خان جوانشیر ، امیرمحمد خان جوان شیر ، آقاجان قزلباش ، اکبرخان افشار کابلی ، امیرخان افشار ، امیرمحمد خان پسرخان شرین خان مشهور ، احمد علی خان جوانشیر ، ارشد هروی ، امیری سبزواری ، ابراهیم حیرت ، احمد علی کهزاد -که مؤلف ده هاعنوان اثراست وتعداد تالیفات چاپ شده اش به 12500 صفحه میرسد- ، آصف فکرت ، امینی شاعر ، ابراهیم عالمشاهی ، ابراهیم ایلخانی ، آصف آهنگ و ده ها تن دیگر که نام شان باحرف آ وا آغاز میگردد وباید دراین مجلد می آمد اما آریانا دایرة المعارف نسبت به آنان بی مهری نموده است ومناسب ندیده که ازافشار ایماق اورمری واحمد علی کهزادو ارشد هروی که بزرگ خانواده میرزایان برناباد هرات است ذکری به عمل آورد .

اینکه اکادمی علوم افغانستان برمبنای چه معیار ، موازین وارزشها شخصیت های علمی ادبی ، فرهنگی سیاسی ونظامی کشوررا انتخاب نموده به معرفی میگیرد برما پوشیده است . مانمی دانیم که الف هوتک شخصیت ذی نفوذ درتاریخ وفرهنگ کشوراست یاا حمدعلی کهزاد، ارشد هروی وابراهیم خان حیرت کابلی . اما این پرسش که چرا شخصیت ها ومفاخر دو- سه صده اخیرمنسوب به اقوام دیگر درآریانا دایرة المعارف جای ندارد، پاسخ می طلبد .

اگر ادعا میشود که این نامها معروف نیستند ونقشی درتاریخ قرون اخیر کشورنداشته اند ، دانشمندان اکادمی علوم را به منابع دست اول چون : تاریخ احمد شاهی تالیف محمود الحسینی ، سراج التواریخ تالیف فیض محمد کاتب ، عین الوقایع تالیف یوسف ریاضی ، درةالزمان وتاریخ تیمورشاهی تالیف عزیزالدین وکیلی پوپلزایی ، افغانستان درپنج قرن اخیر تالیف میر محمد صدیق فرهنگ ، افغانستان درمسیرتاریخ تالیف زنده یاد میرغلام محمد غبار وده ها عنوان کتاب دیگر آدرس میدهم تاآن دانشمندان این مراجع دست اول را دیده قضاوت نمایند که کدامها اهمیت واولویت دارند ؟

کاستی دوم در ردیف حرف الف وث به مشاهده میرسد . درصفحه 285 اثناعشر معرفی شده است که حصۀ از امعایی رقیقه است اما اثنا عشریه که مذهب بیش از سی فیصد نفوس کشوراست ازقلم افتاده است. معمول چنان است که اگر پدیدۀ نام های متعدد داشته باشد،در ذیل اولین کلمه به حساب حروف الفبا،آن پدیده مفصلا تعریف گردیده ودرنام های بعدی به کلمه نخست رجعت داده میشود.دراینجا مذهب اثناعشریه،شیعه،تشیع،جعفری،دوازده امامی نام های یک مذهب است که میبایست در ذیل اثنا عشریه این مذهب دقیقا معرفی گردیده ودر ذیل نام های بعدی به اولی رجعتداده شود، که دراینجا چنین نشده است . معلوم نیست که برای خواننده کدام یک از این دو : اثنا عشر ویا اثناعشریه اهمیت واولویت دارد .

به باور نگارنده اکادمی علوم افغانستان بااین نحو برخورد، مواد 18،35و59 قانون اساسی کشور رانقض نموده است.محتوای مواد ذکر شده امتیاز وتبعیض رادر برابر اتباع کشور منع نموده وفعالیت تشکلات وسازمانهارا برمبنای قومیت،منطقه ،زبان مذهب فقهی جواز نداده است.همچنان سوءاستفاده از حقوق وآزادی های قانونی را که به وحدت ملی زیان رساند راجرم پنداشته است

باذکر مراتب فوق وباتوجه به اینکه حداقل سی فیصد بودجه اکادمی علوم را کسانی می پردازند که شخصیت های فوق الذکربه آنها منسوب است ، حق دارد تا ازآن کانون علمی توضیح بخواهد که چرا این نهاد علمی که باید ملی ودوراز خشک مغزی وتعصب باشد ، چنین یک سویه برخورد نموده است .

ازدواج...